دیسک کمر ، شناخت و تشخیص ، علایم و درمان

آقای دکتر سید مهدی موسوی گیلانی

view

دیسک کمر

شاید برای همه ما اتفاق افتاده باشد که زمانی در لابه لای مشغله هایی که از سر کول روزمرگی هایمان بالا می رود عباراتی نظیر اینکه فلانی دیسکش  عود کرد یا بیرون زده و یا دیسکش را عمل کرده شنیده باشیم. همانقدر که  شنیدن این واژه برای ما آشناست، شناخت و اشراف ما نسبت بدان بسیار اندک و مبهم است. در این نوشتار به طور مفصل و جامع به شناخت و تعریف عارضه دیسک  علایم بالینی و راهکارهای درمانی آن از مبتدی  تا پیشرفته می پردازیم

ستون فقرات ما از یک سری سازه استخوانی بنام مهره که بطور زنجیر وار روی هم قرار می گیرند تشکیل می شود. از قرار گیری این مهره ها بر روی هم فضایی ایجاد می شود که کانال نخاعی نامیده می شود و محل عبور طناب نخاعی می باشد که رشته های عصبی از آن منتشر می شود .

اگر به زبان ساده بگوییم ، در فاصله بین هر دو مهره یک بالشتکی قرار دارد که همانند یک کمک فنر و ضربه گیر عمل می کند و از آسیب دیدن مهره ها از سایش روی هم جلوگیری و به حرکت روان مهره ها و ستون فقرات کمک می کند .  دیسک ، دیسک که می گویند... همین قسمت بالشتکی فرم است...به همین آسانی گاهی ما را به تجربه و تحمل سخت ترین درد ها وا میدارد..

خیلی دوست نداریم وارد حوزه توضیحات خشک و تئوریک پزشکی بشویم و فقط به بیان اختصاری آن در چند خط کوتاه بسنده می کنیم.

همانطور که گفتیم دیسک عبارت است از صفحه ای که در فضای بین مهره ای قرار می گیرد ، عوامل متعددی سبب التهاب و بیرون زدگی و پارگی دیسک می شود که در ادامه بطور مفصل بدان می پردازیم . در اینجا فقط به مکانیسم بروز عارضه می پردازیم .

در اثر فشار، ماده داخلی دیسک ممکن است متورم شده و از غشای بیرونی خارج شود.

کل دیسک ممکن است از شکل طبیعی خود خارج شده و یا در نقاطی متورم شود. در اثر یک حادثه، همه یا بخشی از ماده مرکزی از طریق یک نقطه ضعیف به بیرون راه پیدا کرده و به نخاع یا ریشه های عصبی فشار وارد می کند. اگر فعالیت اضافه یا صدمه باعث شود غشا از هم گسیخته یا پاره شود، ماده دیسک بیشتر بیرون خواهد زد. نتیجه این اتفاقات، بروز دردهای شدید است. در ابتدا ممکن است فقط اسپاسم و گرفتگی عضلات در کمر یا گردن*(راستی گفتیم گردن.. مبحث بعدی که برای شما عزیزان بیان خواهیم کرد پیرامون دیسک گردن خواهد بود ) مشاهده شود که تحرک بیمار را محدود می کند. اگر اعصاب تحریک شده باشند، احتمال انتشار درد به سمت پاها و یا بازوها وجود دارد. به این حالت فتق دیسک می گویند. اکثر آسیب های دیسکی در ناحیه لامبر پایین کمر اتفاق می افتد. فقط بخش اندکی از این صدمات قسمت بالای ستون فقرات را تحت تاثیر قرار می دهد. البته همه فتق دیسک ها به اعصاب فشار وارد نمی کند، با اینحال ممکن است دیسک هایی باشند که از شکل طبیعی خود خارج شده اند بدون اینکه برای بیمار درد و ناراحتی به وجود آورند.

 دیسک کمر

دیسک در دو ناحیه گردنی و کمر اتفاق می افتد که در این نوشتار به دیسک کمر و در نوشتار بعدی به دیسک گردن  خواهیم پرداخت .

دیسک کمر – علائم و نشانه ها

تقریبا همه نشانه های مربوط به دیسک با  درد اندک و سوزش در ناحیه آسیب دیده شروع می شود و چون این درد در ابتدا بصورت منقطع و دوره ای و اندک است اکثر ما نسبت بدان توجه لازم را نشان نمی دهیم .از دیگر علائم و نشانه های بروز دیسک کمر عبارتند از :

دردی که پس از پیاده روی کوتاه مدت خصوصا در سطوح ناهموار و سربالایی حس می شود .

مور مور شدن و یا درد و سوزش شدید در مناطق آسیب دیده .

درد و بی حسی که عموما در یک سمت بدن اتفاق می افتد .

دردی که به دست ها و پاها کشیده می شود .

دردی که پس از نشستن و یا هنگام بلند شدن تشدید می شود .

البته میزان درد در افراد با توجه به مقدار التهاب یا بیرون زدگی دیسک متفاوت است .ولی بطور کلی اگر هر یک ازین علائم را بطور دوره ای و مداوم داشتید حتما به پزشک مراجعه کنید . معمولا در معاینات اولیه، پزشک معالج با انجام چند آزمایش فیزیکی، منبع درد و ناراحتی شما را با بررسی عملکرد عصب، عضلات و تست توانایی‌ آنها پیدا می‌کند. با این کار شما هنگام حرکت بدن‌تان یا دست‌زدن به مناطق آسیب‌‌دیده، عکس‌العمل نشان خواهید داد و محل درد مشخص می‌شود،البته استفاده از فرایند تصویربرداری پزشکی از قبیل ام آر آی نیز در روند تشخیص درست بسیار موثر می باشد. ناگفته نماند ارائه شرح حال مناسب از خود و سابقه دردهایتان در تشخیص و عملکرد درست و بجای پزشک معالجتان بی تاثیر نیست .

قبل از اینکه به راهکارهای درمانی دیسک کمر بپردازیم ابتدا کمی در مورد راهکارهای پیشگیرانه می پردازیم

اگر بخواهیم خیلی مختصر و مفید بگوییم ، مهمترین عامل در جلوگیری از بروز دیسک کمر ، تقویت عضلات در برگیرنده ستون فقرات و کمر است که با ورزش نه چندان سنگین ولی مداوم محقق می شود . پیاده روی منظم طریقه نشستن صحیح ،بلند کردن و جابجایی اجسام  بطور صحیح  و همچنین اجتناب از نشستن های طولانی مدت ،شاخصه هایی هستند که میزان ابتلا به دیسک کمر را حتی در افرادی که دارای سابقه خانوادگی و ژنتیکی هستند به طرز شایانی کاهش می دهد .

راهکارهای درمانی دیسک کمر

قبل از پرداختن به مبحث راهکارهای درمان دیسک کمر، راستش می خواستم در مورد مساله ای که هروقت اسم درمان و رویه های درمانی پیش کشیده میشود ، بی برو برگشت از راهروی پر سر و صدا و شلوغ ذهنم که گاهی صدا به صدا نمی رسد.. عبور می کند  و آن چیزی نیست جز مصرف خودسرانه دارو..اگر بخواهیم خیلی صادقانه بگوییم همه ما سابقه مصرف خودسرانه دارو را داریم و یا داشته ایم .. حتی من پزشک ..حالا به شخصه خیلی بخواهیم آبروداری کنیم .. زمان ارتکاب جرم را به بعد دریافت مدرک طبابت ارجاع بدهیم که البته واقعیت چیزی جز این است..

در تسکین و درمان درد های مربوط به دیسک کمر متاسفانه دو باور غلط رایج است اول اینکه مصرف بی رویه و مکرر کورتون ها و دوم  استراحت های طولانی مدتی که شخص خودش برای خویش تجویز می کند و حال به اختصار تا جایی که زیاد از مبحث اصلی دور نشویم بدان ها می پردازیم.

کورتون ها داروهای محبوب بین خیل عظیمی از بیماران دیسک کمری و حتی گردنی هستند چرا که علائم درد را به خوبی کاهش می دهند ولی پایا نیستند..برای همین دگزامتازون تزریقی جزء صدر نشینان جدول داروهای مصرفی کورتیکواستروئیدی در ایران هستند . البته ناگفته نماند که مصرف کورتون ها در صورت تجویز و صلاحدید پزشک معالج و به میزان مورد تایید پزشک نه تنها نفی نمیگردد بلکه در مسیر بهبود و جزء پروتوکل های درمانی می باشد ولی اینجا صحبت از مصرف خودسرانه و بی رویه است ، مصرف بی رویه کورتون ها باعث کاهش مقاومت بدن در برابر عفونت می شوند چنانچه شخص دچار بیماری عفونی گردد روند درمان برایش سخت تر خواهد بود .کورتون ها مانع رسوب کلسیم در استخوان و همچنین در جذب کلسیم تداخل ایجاد می کند که این دو فرآیند موجب پوکی استخوان و یا تشدید آن می شود  و همچنین باعث تحلیل رفتن عضلات به واسطه مصرف مداوم و مکرر می شود .

بیشتر بخوانید :

تنگی کانال نخاعی کمر

و حالا در مورد دوم که همانا تجویز استراحت مطلق خودسرانه ... همانطور که قبلا گفتیم یکی از بارزترین و مهمترین عامل پیشگیری از ابتلا به دیسک ، تقویت عضلات در برگیرنده ستون فقرات و کمر است .حال آنکه بیمار با استراحت و عدم تحرک طولانی مدت ..روند تضعیف بافت عضلانی خویش را تسریع می بخشد. استراحت و مراقبت های درمانی باید با توجه به وضعیت و شرح حال بیمار و متناسب با نظز و صلاحدید پزشک مورد نظر صورت گیرد .

حالا برگردیم به مبحث راهکارهای درمانی ..

درمان التهاب دیسک کمر در مراحل ابتدایی با استراحت کوتاه مدت و بهره گیری از فزیوتراپی  صورت می پذیرد و در مراحل بعدی با توجه به علائم بیمار علاوه بر موارد فوق الذکر تجویز دارو های ترمیم کننده و شل کننده عضلات استفاده می شود .در اینجا بخاطر اینکه احتمال می رود تا برخی از عزیزان همچنان تمایل به مبحث شیرین خود درمانی رو داشته باشند از ذکر نام و مثال برای این گروه داروها خودداری می کنیم ..هرچند دسترسی سخت نیست ولی ما به سهم خود اینکار را انجام نمی دهیم.. شما هم لطفا انجام ندهید .

در مرحله بعدی ما با بیمارانی مواجه هستم که آسیب های جدی تری دیده و روال زندگی روزمره شان از حالت عادی خارج گردیده است این افراد دچار پارگی دیسک شده ..نه بیرون زدگی دیسک و معمولا با هیچ مسکنی دردشان ساکت نمی شود ولی مقطعی کاهش اندکی میابد . در بیماران مبتلا به دیسک در مراحل حاد، عدم کنترل مدفوع و ادرار و همچنین ابتلا به فلجی خفیف و یا گسترده که لزوما این دو مورد می تواند که همزمان مشاهده نشود ، مبین آن است که این گروه از بیماران باید هرچه سریعتر مورد عمل جراحی قرار گیرند .

اعمال جراحی  و  مراقبت های ضروری و دوران نقاهت

با توجه به شرایط بیمار و همچنین گاهی با توجه به تجهیزات مرکز درمانی ، اعمال جراحی دیسک کمر می تواند که با کمترین سطح تهاجم مانند جراحی میکروسکوپیک و یا عمل جراحی باز کمر صورت گیرد . در عمل های جراحی میکروسکوپیک به واسطه تخریب و برش مقدار کمتری از بافت ماهیجه (تقریبا یک بند انگشت ) دوران نقاهت و همچنین بستری بیمار در بیمارستان کاهش میابد که این زمان در جراحی باز کمر به مراتب بیشتر است . بطور متوسط در جراحی میکروسکوپیک بیمار بین  1 تا 3 روز و در جراحی باز بین 3 تا 6 روز پس از جراحی با توجه به میزان آسیب دیدگی و نقطه آسیب و شرایط و وضعیت فیزیکی بیمار و سابقه ابتلا به بیماری در وی ، از بیمارستان مرخص خواهد شد .

متخصصین

دکتر سید مهدی موسوی گیلانی

دکتر سید مهدی موسوی گیلانی

متخصص جراحی اعصاب و فوق تخصص جراحی اعصاب کودکان و نوجوانان

دیدگاه ها

ارسال دیدگاه

ورود به سایت

کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟

نام کاربری ندارید! ثبت نام کنید