مقایسه اثربخشی ویتامین D، متفورمین و استاتین‌ها در یک مطالعه جدید

پره‌اکلامپسی یکی از مهم‌ترین عوارض دوران بارداری و از علل اصلی بیماری و مرگ‌ومیر مادران و نوزادان در سراسر جهان است. این اختلال که معمولاً پس از هفته بیستم بارداری بروز می‌کند، می‌تواند با افزایش فشارخون، پروتئینوری و درگیری اندام‌های حیاتی مادر همراه باشد. با وجود پیشرفت‌های پزشکی، راهکارهای دارویی مؤثر برای پیشگیری از پره‌اکلامپسی، به‌ویژه در زنان باردار پرخطر، همچنان یکی از موضوعات مورد توجه پژوهشگران است.

در سال‌های اخیر، ترکیبات مختلفی از جمله استاتین‌ها، متفورمین و ویتامین D به‌عنوان گزینه‌های احتمالی برای کاهش خطر پره‌اکلامپسی مورد بررسی قرار گرفته‌اند. در همین راستا، یک مطالعه جدید که در اکتبر ۲۰۲۶ در مجله معتبر BMC Pregnancy and Childbirth منتشر شده است، اثربخشی این مداخلات را در پیشگیری از پره‌اکلامپسی با یکدیگر مقایسه کرده است.

هدف مطالعه چه بود؟

هدف اصلی این پژوهش، مقایسه اثربخشی استاتین‌ها، متفورمین و مکمل ویتامین D در پیشگیری از پره‌اکلامپسی و برخی پیامدهای نامطلوب بارداری در زنان باردار پرخطر بود.

پژوهشگران تلاش کردند مشخص کنند کدام‌یک از این مداخلات دارویی می‌تواند با کاهش بیشتری در احتمال بروز پره‌اکلامپسی همراه باشد و آیا دوزهای مختلف ویتامین D تأثیر متفاوتی بر این پیامد دارند یا خیر.

روش انجام مطالعه

این پژوهش به‌صورت مرور سیستماتیک و متاآنالیز شبکه‌ای (Systematic Review and Network Meta-analysis) کارآزمایی‌های بالینی تصادفی‌شده انجام شد.

پژوهشگران پایگاه‌های اطلاعاتی PubMed، Scopus، Web of Science، Cochrane و Epistemonikos را برای شناسایی مطالعات مرتبط جست‌وجو کردند.

در نهایت، ۸ کارآزمایی بالینی تصادفی‌شده با مجموع ۴۰۷۸ زن باردار پرخطر وارد تحلیل شدند.

مداخلات بررسی‌شده شامل موارد زیر بودند:

• استاتین‌ها (Statins)

• متفورمین (Metformin)

• مکمل ویتامین D در دوزهای مختلف

• مقایسه مداخلات با دارونما (Placebo)

پیامد اصلی مطالعه، بروز پره‌اکلامپسی بود. همچنین پیامدهای دیگری مانند پرفشاری خون بارداری، زایمان زودرس، وزن کم هنگام تولد، بستری در بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان (NICU)، دیابت بارداری و سندرم دیسترس تنفسی نوزاد بررسی شدند.

نتایج مطالعه چه چیزی را نشان داد؟

یکی از مهم‌ترین یافته‌های این پژوهش، ارتباط مصرف دوزهای بالاتر ویتامین D با کاهش خطر برآوردشده پره‌اکلامپسی در مقایسه با دارونما بود.

بر اساس نتایج متاآنالیز شبکه‌ای، دو رژیم مکمل‌یاری ویتامین D نتایج قابل‌توجهی نشان دادند:

۱. مصرف روزانه ۴۰۰۰ واحد ویتامین D

در گروه دریافت‌کننده روزانه ۴۰۰۰ واحد ویتامین D، خطر نسبی برآوردشده پره‌اکلامپسی در مقایسه با دارونما به میزان قابل‌توجهی پایین‌تر بود:

RR = 0.21

95% CI: 0.06–0.72

این عدد نشان‌دهنده کاهش نسبی برآوردشده ۷۹ درصدی در خطر پره‌اکلامپسی در مقایسه با گروه دارونما است.

۲. مصرف ماهانه ۶۰ هزار واحد ویتامین D

در رژیم مصرف ماهانه ۶۰ هزار واحد ویتامین D نیز نتایج به نفع کاهش خطر پره‌اکلامپسی بود:

RR = 0.36

95% CI: 0.19–0.70

این یافته معادل کاهش نسبی برآوردشده ۶۴ درصدی خطر پره‌اکلامپسی در مقایسه با دارونما است.

پژوهشگران همچنین گزارش کردند که این دو رژیم ویتامین D در رتبه‌بندی احتمالاتی مداخلات، بالاترین جایگاه را برای پیشگیری از پره‌اکلامپسی به دست آوردند.

البته این رتبه‌بندی به معنای اثبات برتری قطعی ویتامین D بر سایر مداخلات نیست و باید با توجه به محدودیت داده‌ها تفسیر شود.

آیا ویتامین D بر سایر پیامدهای بارداری نیز تأثیر داشت؟

علاوه بر پره‌اکلامپسی، پژوهشگران پیامدهای دیگری از جمله زایمان زودرس و تولد نوزاد با وزن کم را نیز بررسی کردند.

نتایج نشان دادند که مصرف دوزهای بالاتر ویتامین D با روندی به نفع کاهش این پیامدها همراه بود؛ بااین‌حال، برآوردهای آماری از دقت کافی برخوردار نبودند و نمی‌توان بر اساس این نتایج درباره اثربخشی قطعی ویتامین D در پیشگیری از این عوارض نتیجه‌گیری کرد.

از سوی دیگر، شواهد مربوط به استاتین‌ها و متفورمین برای پیشگیری از پره‌اکلامپسی محدود و نتایج آن‌ها متناقض بود. فاصله‌های اطمینان گسترده نیز نشان می‌دادند که هنوز عدم قطعیت قابل‌توجهی درباره اثربخشی این داروها وجود دارد.

چرا این مطالعه اهمیت دارد؟

اهمیت این پژوهش در آن است که به‌جای بررسی جداگانه یک مداخله، چند گزینه دارویی را در یک چارچوب آماری مشت