بسیاری از زخم‌ها، از یک بریدگی ساده گرفته تا زخم ایجادشده پس از جراحی، در صورت مراقبت مناسب و برخورداری بدن از شرایط طبیعی، به‌تدریج وارد روند ترمیم می‌شوند دارد. با این حال، همیشه همه چیز طبق این روند پیش نمی‌رود. گاهی زخمی که انتظار می‌رود ظرف مدت مشخصی بهبود پیدا کند، هفته‌ها یا حتی ماه‌ها باقی می‌ماند، کوچک نمی‌شود یا پس از بهبود نسبی دوباره باز می‌شود.

علت خوب نشدن زخم می‌تواند از یک عفونت ساده تا مشکلاتی مانند دیابت، اختلال در گردش خون، فشار مداوم روی بافت یا تغذیه نامناسب متفاوت باشد. در بسیاری از موارد، تا زمانی که علت اصلی شناسایی و کنترل نشود، تغییر مداوم پانسمان یا استفاده از درمان‌های خانگی نمی‌تواند مشکل را به‌طور اساسی برطرف کند.

شناخت عوامل مؤثر بر تأخیر در ترمیم، اولین قدم برای انتخاب روش مناسب درمان زخم مزمن است. در ادامه بررسی می‌کنیم که زخم مزمن چیست، چرا بعضی زخم‌ها وارد چرخه طولانی بهبود نشدن می‌شوند و چه زمانی باید برای درمان تخصصی اقدام کنیم؟

زخم مزمن چیست و چه تفاوتی با زخم معمولی دارد؟

زخم مزمن زخمی است که در مدت مورد انتظار وارد روند طبیعی بهبود نمی‌شود یا مراحل ترمیم آن متوقف و مختل می‌شود. این زخم ممکن است برای هفته‌ها باقی بماند، عمق آن کاهش پیدا نکند یا پس از مدتی بهبود، دوباره باز شود.

تفاوت اصلی زخم معمولی و مزمن در این است که در زخم معمولی، بدن توانایی کافی برای عبور از مراحل مختلف ترمیم دارد، اما در زخم مزمن معمولاً یک یا چند مانع باعث می‌شوند این چرخه به‌درستی ادامه پیدا نکند. برای مثال، اگر خون کافی به محل زخم نرسد، سلول‌ها اکسیژن و مواد مغذی لازم را دریافت نمی‌کنند. اگر قند خون برای مدت طولانی بالا باشد، عملکرد سیستم ایمنی و بازسازی بافت می‌تواند مختل شود. همچنین وجود فشار مداوم یا عفونت ممکن است زخم را در یک چرخه طولانی التهاب نگه دارد.

چرا یک زخم به‌جای بهبود، مزمن می‌شود؟

ترمیم زخم فرآیندی ساده و یک‌مرحله‌ای نیست. بدن برای بازسازی یک آسیب پوستی یا بافتی به خون‌رسانی مناسب، اکسیژن، مواد مغذی، عملکرد صحیح سیستم ایمنی و محیط مناسب در محل زخم نیاز دارد. اگر هر کدام از این عوامل دچار اختلال شوند، ممکن است روند طبیعی بهبود کند یا متوقف شود.

اختلال گردش خون و کاهش خون‌رسانی

خون‌رسانی مناسب یکی از مهم‌ترین شرایط لازم برای ترمیم بافت است. خون، اکسیژن و مواد مغذی مورد نیاز سلول‌ها را به محل آسیب می‌رساند و در عین حال به انتقال سلول‌ها و موادی که در روند ترمیم نقش دارند کمک می‌کند. زمانی که این جریان به هر دلیلی کاهش پیدا کند، سرعت بازسازی بافت نیز ممکن است کم شود.

دیابت

بالا بودن مداوم قند خون ممکن است عملکرد برخی سلول‌های سیستم ایمنی را مختل کند و بدن را در مقابله با میکروب‌ها و کنترل عفونت با مشکل روبه‌رو سازد.

عفونت و التهاب

وجود میکروب‌ها ممکن است باعث آسیب بیشتر به بافت و طولانی شدن التهاب شود. گاهی علائمی مانند افزایش درد، قرمزی، گرمی اطراف زخم، ترشح یا بوی غیرطبیعی می‌توانند نشانه‌هایی باشند که نیاز به بررسی دقیق‌تر دارند.

فشار مداوم روی زخم

بدن برای ساخت بافت جدید به محیطی نسبتاً پایدار نیاز دارد. اگر روی ناحیه آسیب‌دیده به‌طور مداوم فشار وارد شود، بافت در حال ترمیم ممکن است دوباره دچار آسیب شود. این مسئله به‌ویژه در زخم‌هایی که در نواحی تحت فشار بدن ایجاد می‌شوند اهمیت زیادی دارد. در چنین شرایطی، کاهش یا توزیع مناسب فشار روی محل زخم نیز می‌تواند بخش مهمی از برنامه درمان باشد.

تغذیه نامناسب

ترمیم زخم یک فرآیند فعال است و بدن برای انجام آن به انرژی، پروتئین و مواد مغذی مختلف نیاز دارد. اگر مواد مورد نیاز بدن به اندازه کافی تأمین نشوند، ممکن است سرعت بازسازی بافت کاهش پیدا کند.

آیا درمان خانگی زخم مزمن کافی است؟

برخی مراقبت‌های اولیه و ساده می‌توانند در شرایط مشخص و برای آسیب‌های سطحی مفید باشند، اما زمانی که زخم برای مدت طولانی بهبود پیدا نمی‌کند، بزرگ‌تر می‌شود، ترشح دارد یا وضعیت آن بدتر می‌شود، ادامه درمان خودسرانه ممکن است باعث از دست رفتن زمان شود. در زخم‌های مزمن، زمان اهمیت زیادی دارد، زیرا تأخیر در شناسایی علت می‌تواند آسیب بافتی را بیشتر کند.

درمان زخم مزمن چگونه انجام می‌شود؟

برخلاف تصور رایج، برای همه زخم‌ها نمی‌توان یک کرم، پماد یا پانسمان مشخص تجویز کرد. روش مناسب به نوع زخم، محل ایجاد آن، عمق آسیب، میزان ترشح، وضعیت بافت و شرایط عمومی فرد بستگی دارد.

بررسی علت اصلی ایجاد زخم

بررسی سوابق و بیماری های زمینه ای می‌تواند اطلاعات مهمی در اختیار تیم درمان قرار دهد. ظاهر زخم نیز اهمیت زیادی دارد؛ محل ایجاد، رنگ بافت، میزان ترشح، وضعیت پوست اطراف و روند تغییرات زخم می‌توانند در شناسایی نوع مشکل مؤثر باشند.

پاکسازی و کنترل بافت آسیب‌دیده

وجود بافت‌های آسیب‌دیده یا غیرسالم می‌تواند مانعی برای ادامه روند ترمیم باشد. در برخی زخم‌ها لازم است وضعیت بافت به‌طور دقیق بررسی شود تا مشخص شود آیا نیاز به پاکسازی وجود دارد یا خیر.

کنترل عفونت و التهاب

اگر عفونت یا التهاب کنترل‌نشده در روند بهبود زخم نقش داشته باشد، باید این موضوع به‌طور جدی بررسی شود. وجود میکروب در زخم لزوماً همیشه به معنای یک وضعیت یکسان نیست و تشخیص نیاز به درمان باید با توجه به علائم بالینی و شرایط فرد انجام شود.

مراقبت و پانسمان تخصصی

پانسمان تنها یک پوشش ساده برای زخم نیست. انتخاب پانسمان مناسب می‌تواند به کنترل رطوبت، مدیریت ترشحات و محافظت از بافت در حال ترمیم کمک کند. با این حال، نوع مناسب پانسمان برای همه زخم‌ها یکسان نیست. علاوه بر خود پانسمان، نحوه و زمان تعویض آن نیز اهمیت دارد. دستکاری غیرضروری ممکن است باعث تحریک بافت شود.
تحریک رشد سلولی با روش‌های نوین
روش‌هایی مانند درمان با فشار منفی اکسیژن موضعی یا سیستمیک (از جمله اکسیژن‌های تحت فشار یاو فتو درمانی آنتی‌میکروبی در مطالعات جدید نشان داده‌اند که می‌توانند روند التیام را تسریع کنند.

چه زمانی برای درمان زخم مزمن باید به کلینیک تخصصی مراجعه کرد؟

بسیاری از افراد نمی‌دانند دقیقاً چه زمانی یک زخم از حالت معمول خارج شده و نیاز به بررسی تخصصی دارد. گاهی فرد تصور می‌کند با گذشت زمان، زخم بالاخره خوب می‌شود و به همین دلیل مراجعه را به تأخیر می‌اندازد.

در صورت مشاهده یک یا چند مورد بهتر است هرچه سریع تر به کلینیک زخم مراجعه کنید:

• کوچک نشدن زخم با گذر زمان
• افزایش درد، قرمزی، گرمی و تورم
• ترشح غیرطبیعی
• بوی نامطبوع
• افراد با بیماری های زمینه ای

مراجعه به مرکز تخصصی به این معنا نیست که همه زخم‌ها به روش‌های پیچیده درمانی نیاز دارند. گاهی یک ارزیابی درست و اصلاح شیوه مراقبت می‌تواند مسیر درمان را روشن‌تر کند.

برای درمان زخم مزمن در تهران به کجا مراجعه کنیم؟

اگر زخمی برای مدت طولانی باقی مانده، روند بهبود آن متوقف شده یا وضعیت آن رو به بدتر شدن است، بهتر است زمان را با آزمودن روش‌های متعدد و خودسرانه از دست نداد. بررسی سریع تر می‌تواند به شناسایی علت و جلوگیری از پیچیده‌تر شدن شرایط کمک کند.

برای افرادی که به دنبال درمان زخم مزمن هستند، مراجعه به بهترین کلینیک زخم در تهران که بتواند وضعیت زخم و عوامل زمینه‌ای را به‌صورت دقیق بررسی کند، می‌تواند مسیر درمان را هدفمندتر کند. کلینیک زخم و استومی صمدیان با داشتن ۲ شعبه در شمال و غرب تهران آماده خدمت رسانی به شما عزیزان است.